Gazeteciler kendi hakkını savunamıyor

Önce İzmir ardından Türki­ye’de büyük bir değişime imza attı Atilla Sertel ve arkadaşları. İzmir Ga­zeteciler Cemiyeti ve Türkiye Gazeteciler Fe­derasyonu’nda seçim­lerin ardından yaşanan yönetim değişikliklerinden sonra hızlı bir tempoda çalışmalar devam etti. İzmir Gazeteciler Cemiyeti Başkanı ve Türkiye Gazeteciler Federasyonu Genel Baş­kanı Atilla Sertel, her platformda gazetecile­rin sorunlarını gündeme getirip çözüm yol­larının bulunması için girişimlerde bulundu. Türkiye’yi karış karış gezerek işini hakkıyla yapmaya çalışan gazetelere ve gazetecilere destek verdi. Tutuklu gazeteciler konusunda hiçbir şeyden çekinmeden doğru bildiğini söyledi. Gazetecilerin özgür yargılanmasını istedi. Kendi hataları nedeniyle güvenilirliğini kaybeden gazetelerin ve gazetecilerin yeni­den ayağa kalkabilmesi için dik durmaları gerektiğine dikkat çekti. İşte Atilla Sertel ile gazetecilik üzerine yaptığımız sohbetin de­tayları;

Türkiye Gazeteciler Federasyonu Genel Başkanı olarak Türkiye’yi karış karış ge­ziyorsunuz. Nasıl bir tablo görüyorsunuz Anadolu’da?

Mesleğin teknolojik açıdan gelişimi açı­sından bakıldığında son derece olumlu bir tablo var. Ama insan açısından bakıldığında geriye doğru bir gidiş var. Sendika hakkı yok. Gazeteci patronların sağladığı güvence yok. Çünkü artık gazeteci patron yok. Ga­zeteciler birçok hakkını kaybettiği gibi en sonunda yıpranma hakkını kaybetti. Sosyal haklarının olmaması nedeniyle kendilerini güvencede hissetmeyen gazeteciler işlerini kaybetmemek için kendi kendilerine sansür uygular hale geldi. Araştırmacı gazetecilik köreldi. Öyle hale geldi ki iktidarın ya da bir resmi kurumun yaptığı yolsuzluk görülmez oldu. ‘Nasıl olsa bu haber gazeteye girmez’ diye düşünen gazeteci haberleri görmemeye başladı. Yani haber körlüğü ortaya çıktı.

HAVUZLAR HABERCİLİĞİ ÖLDÜRÜYOR

Gazeteciler arasında rekabette kalktı, atlatma haberin neredeyse hiçbir önemi kalmadı. En büyük sıkıntılardan biri de aynı havuzdan beslenen gazeteler. Bir bakıyorsu­nuz başlıklar farklı ama haberler aynı. Yerel basın bunun dışında. Çünkü onlar yöresel haberlerine istedikleri biçimi verebiliyor. An­cak onların da büyük sıkıntısı var. Onlar da resmi ilanların kesilmesinden çok korkuyor. Bu yüzden kendi kendilerine oto sansür uy­gulayabiliyorlar. Valinin, belediye başkanları­nın, zengin işadamlarının, ticaret odası baş­kanlarının tepkisini çekebilecek haberlerden uzak durabiliyorlar. Yani habercilik ve sosyal haklar açısından bakıldığında çok olumlu bir tablo çizmek mümkün değil. Ama her şeye rağmen gazeteciliğin geleceği açısından ve değişmesi açısından bakıldığında eğer doğru düzgün bir haber anlayışı, özellikle internet medyası üzerinde oturtulursa gelecek açısın­dan olumlu görüyorum. Ayrıca insanlar artık habere her kanaldan ulaşabiliyor. Bu da renk ve çeşitlilik getiriyor.

YAZILI BASINA İNTERNET BASKISI

Ancak ne yazık ki yeni nesil haber ih­tiyacını gazete okumaktan ziyade internet üzerinden, bilgisayar üzerinden, cep telefonu üzerinden gideriyor. Bu da gazetecilik açı­sından, baskılı medya açısından bir sorun. Bundan 15–20 sene sonra çok daha farklı bir medya sektörünün olacağını söyleye­bilirim. O da bilgisayar üzerinden, internet üzerinden, telefonlar üzerinden yapılacak. Okuryazarlık oranında Türkiye’yi dünya ile karşılaştırdığımızda ben okuryazarlığı oku­ma yazma bilmekle eş değer görmüyorum. Okuryazarlık fiilen gazete, kitap okurluğuyla başlıyor. Dünyaya göre müthiş gerilerdeyiz o noktada. Nüfus 30-40 milyon iken 5 milyon olan toplam gazete tirajları, nüfus 70 mil­yona geldiğinde yine 5 milyonda duruyorsa burada bir sorun var demektir. Burada hem gazetelerin sorumlulukları var hem de yeni neslin haberleri internet medyasından takip etmesinin etkisi var.

Gazetecilerin görevi toplumun sorunla­rını gündeme getirmek. Ancak gazeteciler daha kendi sorunlarını çözmekten uzak. Bu sorun nasıl çözülecek?

‘Terzi kendi söküğünü dikemez’ diye çok güzel bir cümle vardır, doğrudur da. Gazete­ci aslında toplumun avukatlığına soyunuyor. Köylünün, işçinin, memurun, emeklinin, emekçinin herkesin hakkını savunuyor. Peki niye kendi hakkını savunmuyor? Niçin kendi hakları konusunda dik durmuyor? Bana ka­lırsa sosyal güvencesi olmadığından dolayı gazetecinin iş güvencesi sıkıntısı var. İş gü­vencesi olmayan gazeteci işsiz kalırım en­dişesiyle kendi hakkı ve hukuku konusunda fedakârlık yapıyor. Ancak bu doğru bir yak­laşım değil. Toplumun hakkını haberciliğinle savunuyorsun ama kendi hakkına gelince bunu yapmıyorsun. Bu noktada gazetecile­rin iğneyi kendine, çuvaldızı başkasına batır­ması lazım. Bu sorunu cemiyet başkanları, sendika yöneticileri ya da kitle iletişim araç­larının başında bulunan insanlar çözemez. Gazeteciler kendi hakkı ve hukuku konu­sunda kararlı olmalı. 15-20 sene önce işten atılırız korkusuyla sendikadan istifa edenler 2 sene sonra yine işten atıldı. Şimdi burada asıl olan AB’den gelecek hak ve hukuk ye­rine gazetecilerin kendi hak ve hukuklarını savunup o hakkı alması gerekir.

İYİ GAZETECİ İŞSİZ KALMAZ

Biz bunun mücadelesini veriyoruz. Ye­tiyor mu yetmiyor! Söylemekle oluyor mu olmuyor! Bu konuda bir şey lazım ya­ni kararlılık lazım o kararlılık var mı doğrusunu söylersem yok. Yani niye yok? Çünkü artık gazetecilik kolektif bir dayanışmanın içerisinde, bir bilinç içerisinde değil. Gemisini kurtaran kaptan. 80–100 bin lira alan gazeteci de var, asgari ücretle çalışan da. Her ikisi de gazeteci ama arada uçurum var. Şimdi te­pedeki alttakinin sorunlarına çö­züm bulmaya çalışmıyor. Altta­kini hedefi de bir gün üste çıkabil­mek. Bunu yapmaya çalışırken de aman işimi de kaybetmeyim diye endişe duyu­yor. Bana göre iyi bir gazeteci asla işsiz kalmaz. Ama burada asıl bozulma mesleğin içinden gelen patronlar yerine gazeteciyi fabrika işçisiyle eş değer gören zihniyetin yönetimde olması. Gazetecilerin statüsünün farklı olması lazım, bunun için sendikal hak­larının, sosyal haklarının, iş güvencesinin, basın özgürlüğünün olması lazım. Bunla­rın da yasalarla düzenlenmesi lazım. Ama bir gerçek var ki önce istemek lazım. İstenmediği takdirde kimse sizin lehinize bir yasa çıkarmaz.

Gazeteler ekonomik açıdan birçok farklı kurum ya da kuruluşa mecbur iken özgür gazetecilik yapmak mümkün mü?

Basın İlan Kurumu’nun olmadığı illerde valiler, isterse bir gazetenin resmi ilanını kesebiliyor. Bırakın valiyi, valinin basın da­nışmanı kral oluyor. Öbür taraftan zaten Basın İlan Kurumu’nun getirdiği yaptırımlara uymak zorundasın. Diğer taraftan belediye başkanlarının size tavır alıp ilanı kesme ih­timalleri her zaman var. O yüzden gazeteler ve gazeteciler bu ilişkileri göz önünde bu­lundurmak zorunda kalıyor. Oralardan gelen haberler noktasına, virgülüne dokunulmadan yayınlanıyor. Bunu artık bazı şirketler de yapmaya başladı. Mesleki açıdan diğer bir sıkıntı da gazetecileri zor duruma düşüren meslektaş diye­meyece­ğim tip ­saldırarak, tehdit ederek ilan almayı ilke haline getirmiş tiplerin yarattığı çirkin ve kötü tablonun yansımaları gerçekten bu işi namusuyla yapan insanlara oluyor. Ancak her şeye rağmen umutluyum. Ama bu tip olayları çözmek içinde çok mücadele etmek gerektiğine inanıyorum. Çok dik durmak la­zım. Bun yaparken şişekleri üstüne çekiyor­sun, seni de yamultmaya çalışıyorlar, seni de susturmaya çalışıyorlar, senin de dilini kesmeyi çalışıyorlar, seni de kendilerine uy­durmaya çalışıyorlar. Burada müthiş bir mü­cadele lazım, bunu anlatmak lazım, işte bu tip yayın organlarının yani Ege Life gibi diğer dergiler gibi gazeteler gibi yayın organları da bunların bir aracı aslında.

...

Devamını Ege Life'ın Kasım sayısında bulabilirsiniz.

Ege Life'ın Kasım sayısı tüm Yaysat - Migros - Kipa ve D&R'larda bulunmaktadır.